LYS Edebiyat Ders Notları

  2016KPSSÇalışma Yöntemi için Tıklayın 2016 ALES Çalışma Yöntemi için Tıklayın 2016 DGS Çalışma Yöntemi için Tıklayın 2016 Mühendislik Tamamlama Çalışma Yöntemi İçin Tıklayın   LYS  Edebiyat  Notları TÜRK EDEBİYATINDA İLKLER

LYS Edebiyat Ders Notları

 
2016KPSSÇalışma Yöntemi için Tıklayın 2016 ALES Çalışma Yöntemi için Tıklayın 2016 DGS Çalışma Yöntemi için Tıklayın 2016 Mühendislik Tamamlama Çalışma Yöntemi İçin Tıklayın
  LYS  Edebiyat  Notları
  1. TÜRK EDEBİYATINDA İLKLER
  2. İSLAMİYET ÖNCESİ VE İSLAMİ DÖNEM (DİVAN VE HALK EDEBİYATI)
İlk alfabe: Göktürk (Orhun) alfabesi Bilinen ilk Türk şairi: Arpınçur Tigin İlk Türk yazarı: Yolluğ Tigin Bilinen en eski ve ilk destanımız: “Alp Er Tunga Destanı” Türkçenin ilk yazılı belgeleri: “Orhun Yazıtları” (Türk adının geçtiği ilk metindir bu yazıtlar. “Orhun Yazıtları”, söylev türünün ilk örneğidir.) İslami dönem Türk edebiyatının ilk edebi eser örneği:“Kutadgu Bilig”dir. İlk Türkçe didaktik şiirler bu yapıttadır. Aruz ölçüsünün kullanıldığı ilk yapıttır. İlk mesnevi örneğidir. İlk siyasetname örneğidir. İlk İslami Türk destanı: “Satuk Buğra Han Destan Sagu türünün ilk örneği: “Alp Er Tunga Sagusu” Türkçenin bilinen ilk sözlüğü: “Divanü Lü- gati’t-Türk” Dede Korkut’tan ilk bahseden: “Camiü’t- Tevarih” adlı yapıtında ünlü tarihçi Reşidüddin’dir. Arap harfleriyle ilk neşreden Kilisli Muallim Rıfat Bilge’dir. Yeni harflerle ilk neşrini yapan Orhan Şaik Gökyay’dır. Türkçe ilk manzum mevlit metnini yazan: Ahmedi Divan sahibi ilk sanatçı: Yunus Emre Divan edebiyatının ilk temsilcisi: Hoca Dehhani Tasavvuf konusunda yazılan ilk eser: “Divan-ı Hikmet” Edebiyatımızın ilk aşk mesnevisi: Şeyyat Hamza’nın “Yusuf u Züleyha”sı Anadolu Türkçesiyle yazılan ilk eser: Ahmet Fakih’in yazdığı “Çarhname”si İlk gezi eserlerimiz: Seydi Ali Reis’in “Miratü’l- Memalik”i / Babürşah’ın “Babürname”si Antoloji türünün ilk örneği: Ömer b. Mezid’in 1437’de hazırladığı “Mecmuatü’t – Nezair” Süslü nesrin ilk temsilcisi: Sinan Paşa İlk şehrengiz: Mesihi Hamse sahibi ilk sanatçı: Ali Şir Nevai İlk edebi mektup: Fuzuli’nin “Şikâyetname”si Anadolu sahasında hamse sahibi ilk sanatçı: Hamdullah Hamdi İlk bibliyografya yazarımız: Kâtip Çelebi – “Keşfü’z- Zünun” Şairlerle ilgili yazılan ilk tarafsız ve alfabetik tezkire: Latifi İlk şairler tezkiresi: Ali Şir Nevai’nin “Mecalisü’n-Nefais”i Anadolu sahasında ilk şuara tezkiresi: Sehi Bey’in “Heşt Behişt”i İlk edebi anı: Babürşah’ın “Babürname”si Divan edebiyatında çocuklar için yazılan ilk eser: Nabi’nin “Hayriye”si İlk şarkı örnekleri: Naili Matbaada basılan ilk yapıt: “Vankulu Lügati” Türkçe ilk mevlit: Süleyman Çelebi’nin “Vesiletü’n-Necat” adlı yapıtı
  1. TANZİMAT EDEBİYATI
İlk edebi ve felsefi çeviri: Münif Paşa’nın “Muhaverat-ı Hikemiye”si İlk çeviri roman: Yusuf Kemal Paşa’nın Fransız yazar Fenelon’dan çevirdiği “Telemak” adlı roman İlk resmi gazete: Takvim-i Vekayi (1831) İlk yarı resmi gazete: Ceride-i Havadis (1840) Batılı anlamda ilk günlük örneği: Direktör Ali Bey’in yazdığı “Seyahat Jurnali” İlk Türk gazetecisi: Şinasi Batılı anlamda ilk tiyatro yapıtı: Şinasi’nin “Şair Evlenmesi” Noktalama işaretlerini düzyazıda ilk kez kullanan: Şinasi İlk makale: Şinasi’nin Tercüman-ı Ahval gazetesindeki “Mukaddime” başlıklı yazısı İlk özel gazete: Şinasi ve Agâh Efendi’nin çıkardığı Tercüman-ı Ahval Batılı anlamda ilk fabl örneklerini yazan: Şinasi İlk tezli roman örneği: Nabizade Nazım’ın “Zehra” adlı yapıtı Sahnelenen ilk tiyatro yapıtı: Namık Kemal’in “Vatan yahut Silistre”si İlk hikâye denemesi: Emin Nihat Bey’in “Müsameretname”si İlk öykü örnekleri: Ahmet Mithat Efendi’nin “Letaif-Rivayet”i Batılı anlamda ilk eleştiri yazısı ve yapıtı: Namık Kemal’in “Lisan-ı Osmanî Edebiyatı Hakkında Bazı Mülahazat-ı Şamildir” yazısı, ilk eleştiri yapıtı “Tahrib-i Harabat” İlk edebi roman: Namık Kemal’in “İntibah” adlı romanı İlk tarihi roman: Namık Kemal’in “Cezmi”si İlk köy şiiri: Muallim Naci’nin yazdığı “Köylü Kızların Şarkısı” İlk kafiyesiz şiir: Abdülhak Hamit Tarhan’ın yazdığı “Validem” Yabancı ülkede geçen bir macerayı anlatan ilk tiyatro yapıtı:Abdülhak Hamit Tarhan’ın “Finten”i Aruzla yazılan ilk manzum tiyatro yapıtı: Abdülhak Hamit Tarhan’ın “Eşber”i Heceyle yazılan ilk manzum tiyatro yapıtı: Abdülhak Hamit Tarhan’ın “Nesteren”i İlk pastoral şiir: Abdülhak Hamit Tarhan’ın “Sahra”sı İlk edebiyat teorisi yapıtı: Recaizade Mahmut Ekrem’in “Talim-i Edebiyat”ı İlk polisiye roman: Ahmet Mithat Efendi’nin “Esrar-ı Cinayet” adlı romanı Türk romancılığında ilk alafranga tip: Ahmet Mithat Efendi’nin roman kahramanı olan Felatun Bey Batılı anlamda ilk antoloji: Ziya Paşa’nın üç ciltlik “Harabat”ı Türk tiyatrosunda Batı’dan eser uyarlamayı ilk kez yapan:Ahmet Vefik Paşa Türkçe sözlük adını ilk kullanan, ilk yerli roman olan “Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat”ı yazan: Şemsettin Sami İlk tarih ve coğrafya ansiklopedimiz: Şemsettin Sami’nin yazdığı “Kamusü’l Alam” İlk köy romanı: Nabizade Nazım’ın “Karabibik”i İlk realist roman: Recaizade Mahmut Ekrem’in “Araba Sevdası” Çocuklara yönelik ilk dergi: 1869’da çıkan Mümeyyiz Edebiyat tarihi adıyla yazılan ilk eser: Abdülhalim Memduh’un “Tarih-i Edebiyat-ı Osmaniye”si İlk kadın romancı: Fatma Aliye Hanım Tanzimat’tan sonraki edebiyatımızın ilk kadın şairi: Nigar Hanım İlk mizah dergisi: Teodor Kasap’ın çıkardığı Diyojen İlk mizahi sözlük: Direktör Ali Bey’in “Lehçetü’l-Hakayık”ı İlk psikolojik roman denemesi: Nabizade Nazım’ın “Zehra”sı İlk dergi: Münif Paşa’nın çıkardığı Mecmua-ı Fünun
  1. SERVETİFUNUN EDEBİYATI VE FECRİATİ EDEBİYATI
İlk edebi beyannameyi yayımlayan: Fecriati Topluluğu İlk mensur şiir: Halit Ziya’nın “Mensur Şiirler”i İlk psikolojik roman: Mehmet Rauf’un “Eylül” romanı Sone’yi ilk kez kullanan: Süleyman Nesip Anjambmanı ilk kullanan şair: Tevfik Fikret Çocuklar için yazılmış ilk şiir kitabı: Tevfik Fikret’in “Şermin” yapıtı İlk önemli fıkra yazarı: Ahmet Rasim
  1. MİLLİ EDEBİYAT VE CUMHURİYET DÖNEMİ TÜRK EDEBİYATI
İlk çocuk romanı: Mahmut Yesari’nin “Bağrı Yanık Ömer” yapıtı Röportaj türünün ilk örneği: Ruşen Eşref Ünaydın’ın “Diyorlar ki” adlı yapıtı Batılı anlamda ilk edebiyat tarihi: Fuat Köprülü “Milli Edebiyat” ifadesi ilk kez kullanılan: Genç Kalemler Türk sözcüğünü ilk kullanan şair: Mehmet Emin Yurdakul Dış Türkleri konu alan ilk roman: Ahmet Hikmet Müftüoğlu’nun “Gönül Hanım” adlı romanı Cumhuriyet dönemi köy romancılığının ilk örneği: Yakup Kadri’nin “Yaban” romanı İlk Türk sosyologu: Ziya Gökalp “Orhun Abideleri”nden ilk söz eden Türk: Necip Asım (İkdam gazetesi 200.sayı) İlk otobiyografik roman: Peyami Safa’nın “Dokuzuncu Hariciye Koğuşu” (Dünya roman tarihinde kahramanın adı verilmeyen ilk romandır.) İlk TDK roman ödülü: “Suçumuz İnsan Olmak” (1957) adlı yapıtıyla Oktay Akbal İlk TDK şiir ödülü: “Delice Böcek” şiiriyle Fazıl Hüsnü Dağlarca Batı nazım şekillerini ilk defa kullanan şairimiz: Edip Ayel (1894-1957) İlk fütürist (gelecekçi) sanatçımız: Ercüment Behzat Lav Köyden şehre göçü ilk kez işleyen: Orhan Kemal Heceyle yazılmış, sanat değeri taşıyan ilk manzum piyes:Yusuf Ziya Ortaç’ın “Binnaz” adlı oyunu İlk postmodern roman: Oğuz Atay’ın “Tutunamayanlar” adlı romanı İlk monolog tarzıyla yazılmış ilk roman: Adalet Ağaoğlu’nun “Bir Düğün Gecesi” romanı Hikâyede gerçek anlamda Anadolu’yu işleyen ilk yazar: Refik Halit Karay Serbest ölçüyü kullanan ilk şair: Nazım Hikmet Tiyatroda ilk kadın oyuncu: Afife Jale (Hüseyin Cahit’in yazdığı “Yamalar” adlı oyunda oynamıştır.) İlk epik tiyatro: Haldun Taner’in “Keşanlı Ali Destanı” adlı yapıtı
  1. DÜNYA EDEBİYATINDAKİ İLKLER
İlk roman örneği: Rebelais – “Gargaunta” İlk modern roman: Cervantes – “Don Kişot” İlk tarihi roman: W.Scott – “Waverley” İlk psikolojik roman: Madam de La Fayette – “Princesse de Cleves” İlk öykü örneği:
  1. Boccacio – “Decameron”
Olay öyküsünün öncüsü: Guy de Maupassant Durum/Kesit öyküsünün öncüsü:
  1. Çehov
Deneme türünün kurucusu: Montaigne Deneme türünün ikinci ismi: Bacon İlk biyografi yazarı: Plutarkhos Tarih türünün kurucusu: Heredot İlk büyük destan şairi: Homeros İlk trajedi sanatçısı: Aiskhylos İlk büyük komedya sanatçısı: Aristophanes İlk anı yazarı: Ksenophon – “Anabasis” İlk özdeyiş yazarı: La Rochefaucault En eski ve ünlü hatipler: Demosthenes, Çiçero, Bousset İlk fabl örneği (Batı): Aisopos (Ezop) – “Fabllar” İlk fabl örneği (Doğu): Beydaba – “Kelile ile Dimne” İlk lirik şair: Sappho Pastoral şiirin kurucusu: Theokritos Didaktik şiirin kurucusu: Hesiodos İlk mensur şiir: Baudelaire – “Küçük Mensur Şiirler” Klasisizmin kuramcısı: Boileau – “Şiir Sanatı” Romantizmin kuramcısı: Victor Hugo – “Cromvell” yapıtının ön sözü Dramın kurallarını belirleyen: Victor Hugo İlk realist roman:
  1. Flaubert – “Madam Bovary”
Natüralizmin kuramcısı: Emile Zola Dünyada bilinen ilk destan: Sümerlerin “Gılgamış Destanı” TÜRK EDEBİYATINDA SANATÇILARIN UNVANLARI Istırap şairi: Fuzuli, Sultanü’ş-şuara (şairler sultanı): Baki Hiciv üstadı: Nefi Hacı kalfa: Kâtip Çelebi Zevk-eğlence şairi: Nedim Lale devri şairi: Nedim Vatan şairi: Namık Kemal Hürriyet şairi: Namık Kemal Şair-i Azam: Abdülhak Hamit Tarhan Tezatlar şairi: Abdülhak Hamit Tarhan Üstat: Recaizade Mahmut Ekrem Mistik şair: Necip Fazıl Kısakürek Milli şair/Türk şairi: Mehmet Emin Yurdakul Sokağı getiren romancı: Hüseyin Rahmi Gürpınar Server Bedii: Peyami Safa Ağıtlar şairi: Recaizade Mahmut Ekrem Bayrak şairi: Arif Nihat Asya Evler şairi: Behçet Necatigil Çimdik: Yusuf Ziya Ortaç Kirpi: Refik Halit Karay Yazı makinesi: Ahmet Mithat Efendi Ölüm şairi: Cahit Sıtkı Tarancı İstanbul öykücüsü: Sait Faik Abasıyanık Halikarnas Balıkçısı: Cevat Şakir Kabaağaçlı Deli Ozan, Çamdeviren: Faruk Nafiz Çamlıbel İstanbul şairi: Yahya Kemal Beyatlı Ümmetçi şair: Mehmet Akif Ersoy Sokağı şiire getiren şair: Orhan Veli Kanık Anadolu şairi: Ömer Bedrettin Uşaklı KURTULUŞ SAVAŞINI İŞLEYEN YAZARLAR VE ROMANLAR Ahmet Hamdi Tanpınar: Sahnenin Dışındakiler Aka Gündüz: Dikmen Yıldızı Attila İlhan: Kurtlar Sofrası, Sırtlan Payı Halide Edip Adıvar: Ateşten Gömlek, Vurun Kahpeye Hasan İzzettin Dinamo: Kutsal İsyan İlhan Tarus: Vatan Tutkusu, Hükümet Meydanı, Var Olmak İlhan Selçuk: Yüzbaşı Selahattin’in Romanı Kemal Tahir: Yorgun Savaşçı, Esir Şehrin İnsanları, Esir Şehrin Mahpusu Mehmet Rauf: Halas Mithat Cemal Kuntay: Üç İstanbul Peyami Safa: Sözde Kızlar, Biz İnsanlar Samim Kocagöz: Kalpaklılar, Doludizgin Talip Apaydın: Toz Duman İçinde, Vatan Dediler, Köylüler Tarık Buğra: Küçük Ağa, Küçük Ağa Ankara’da Yakup Kadri Karaosmanoğlu: Yaban, Ankara, Sodom ve Gomore ANADOLU’YU ANLATAN YAZARLAR VE ROMANLARI Güney Anadolu, Toroslar ve Çukurova Yöreleri Orhan Kemal: Vukuat Var, Hanımın Çiftliği, Kanlı Topraklar, Bereketli Topraklar Üzerinde Yaşar Kemal: Teneke, Ortadirek, İnce Memed, Yer Demir Gök Bakır, Ölmez Otu, Demirciler Çarşısı Cinayeti Orta Anadolu Fakir Baykurt: Yılanların Öcü, Irazca’nın Dirliği, Kaplumbağalar, Tırpan, Amerikan Sargısı Kemal Tahir: Sağır Dere, Kör Duman, Rahmet Yolları Kesti, Yedi Çınar Yaylası, Köyün Kamburu, Büyük Mal Talip Apaydın: Sarı Traktör, Yarbükü, Ortakçının Oğlu, Define, Yoz Duvar Ege Bölgesi Necati Cumalı: Tütün Zamanı, Yağmurlar ve Topraklar, Susuz Yaz Samim Kocagöz: Yılan Hikâyesi, Bir Karış Toprak Doğu Anadolu Ferid Edgü: Kimse, O Kemal Bilbaşar: Cemo, Memo Ömer Polat: Mahmudo ile Hazel, Saragöl Güneydoğu Bekir Yıldız: Reşo Ağa, Kaçakçı Şahan DOĞU-BATI ÇATIŞMASI, YANLIŞ BATILILAŞMA, TOPLUMSAL DEĞİŞMEYİ İŞLEYEN YAZARLAR VE YAPITLARI Ahmet Hamdi Tanpınar: Huzur, Saatleri Ayarlama Enstitüsü Ahmet Mithat Efendi: Felatun Bey’le Rakım Efendi Halide Edip Adıvar: Sinekli Bakkal Peyami Safa: Fatih-Harbiye, Sözde Kızlar Recaizade Mahmut Ekrem: Araba Sevdası Reşat Nuri Güntekin: Miskinler Tekkesi, Yaprak Dökümü Yakup Kadri Karaosmanoğlu: Sodom ve Gomore, Kiralık Konak KASABA YAŞAMINI ANLATAN YAZARLAR VE YAPITLARI İlhan Tarus: Yeşilkaya Savcısı Reşat Nuri Güntekin: Yeşil Gece, Kavak Yelleri Sabahattin Ali: Kuyucaklı Yusuf Samim Kocagöz: Bir Şehrin İki Kapısı OSMANLININ KURULUŞUNU ELE ALAN YAZARLAR VE YAPITLARI Kemal Tahir: Devlet Ana Tarık Buğra: Osmancık ÖNEMLİ HİCİV SANATÇILARI VE YAPITLARI Şeyhi: Harname Fuzuli: Şikâyetname Nef’i: Siham-ı Kaza Ziya Paşa: Zafername Neyzen Tevfik: Azab-ı Mukaddes EDEBİYATIMIZDA ÖNEMLİ ROMAN KAHRAMANLARI Tanzimat Edebiyatı Araba Sevdası: Bihruz Bey, Periveş, Keşfi Bey Cezmi: Cezmi, Adil Giray, Perihan, Şehriyar İntibah: Ali Bey, Mahpeyker, Dilaşup Karabibik: Karabibik, Yosturoğlu, Koca İmam, Huri, Hüseyin, Eftalya Sergüzeşt: Asaf Paşa, Celal, Dilber, Taravet, Cevher Zehra: Zehra, Suphi, Sırrı Cemal Servetifünun Edebiyatı Aşk-ı Memnu: Adnan Bey, Bihter, Behlül, Nihal, Firdevs Hanım Eylül: Necip, Suat, Süreyya Kırık Hayatlar: Ömer, Behiç, Vadide, Neyyir, Leyla, Selma Mai ve Siyah: Lamia, Ahmet Cemil, Hüseyin Nazmi Mürebbiye: Dehri Efendi, Matmazel Anjel, Şem’i, Sadri Şık: Şatırzade, Şöhret Bey, Madam Potiş Şıpsevdi: Meftun Bey, Edibe Hanım, Kasım Efendi Milli Edebiyat Yaprak Dökümü: Ali Rıza Bey, Hayriye Hanım, Ferhunde, Leyla, Necla, Fikret Ateşten Gömlek: Ayşe, Peyami, Binbaşı İhsan Çalıkuşu: Feride, Kamuran, Doktor, Hayrullah Bey Handan: Neriman, Hüsnü Paşa, Refik Cemal Nur Baba: Nur Baba, Ziba Hanım, Nigar Hanım, Süheyla Sodom ve Gomore: Leyla, Necdet, Sami Bey Vurun Kahpeye: Aliye, Hacı Fettah, Tahsin Bey Yaban: Ahmet Celal, Emine, Mehmet Ali, İsmail Sinekli Bakkal: Rabia, Osman (Peregrini), Kız Tevfik, Emine, Vehbi Dede Yeşil Gece: Şahin, Kazım Cumhuriyet Edebiyatı Aganta Burina Burinata: Mahmut, Halil Usta Anayurt Oteli: Zebercet Ayaşlı ve Kiracıları: Ayaşlı İbrahim, Hasan Bey, Buharalı Abdülkerim, Faika, Fuat, İffet Hanım, Şefik Bey Bereketli Topraklar Üzerinde: Yusuf, Köse Hasan, Pehlivan Ali Dokuzuncu Hariciye Koğuşu: Hasta Bir Çocuk, Nüzhet, Doktor Ragıp Fatih-Harbiye: Neriman, Faiz Bey, Şinasi, Macit Huzur: İhsan, Nuran, Suat, Mümtaz İnce Memed: Memed, Hatce, Abdi Ağa Kuyucaklı Yusuf: Yusuf, Muazzez, Selahat- tin Bey Küçük Ağa: Mehmet Reşit Efendi (İstanbullu Hoca), Çolak Salih Matmazel Noralya’nın Koltuğu: Ferit, Nilüfer, Fotika Sözde Kızlar: Behiç, Mebrure, Nafi Bey Tutunamayanlar: Selim Işık, Turgut Özben Yılanların Öcü: Kara Bayram, Haceli, Irazca Ana TÜRK EDEBİYATINDAKİ ÖNEMLİ DERGİLER Ağaç (1936): Necip Fazıl tarafından çıkarılmıştır. A dergisi (1956-1960):
  1. Yeni akımına destek olmak için çıkarılmıştır.
Akbaba (1922-1977): Yusuf Ziya ve Orhan Seyfi tarafından çıkarılan haftalık, siyasi mizah dergisidir. Büyük Doğu (1943-1955): Necip Fazıl Kısakürek’in çıkardığı dergidir. Çınaraltı (1941-1944): Orhan Seyfi ve Yusuf Ziya’nın çıkardıkları Türkçü ve fikir ve sanat dergisidir. Dergâh (1921-1923): İlki Mustafa Nihat Özön tarafından çıkarılmıştır. 1990’da ise Ezel Erverdi tarafından yeniden çıkarılmaya başlanmıştır. Diriliş (1966-1967): Sezai Karakoç tarafından çıkarılmıştır. Genç Kalemler (1910-1912): Ömer Seyfettin ve Ali Cenap tarafından çıkarılmıştır. Hisar (1950-1957/1964-1980): Munis Faik Ozansoy tarafından çıkarılmıştır. Kadro (1932-1935): Yakup Kadri tarafından çıkarılmıştır. Mavera (1976):
  1. Zarifoğlu, E. Beyazıt, R. Özdenören, M. Akif İnan bu derginin kurucuları arasındadır.
Papirüs (1966-1970): Cemal Süreya tarafından çıkarılmıştır. Resimli Ay (1924-1930): Zekeriya Sertel’in çıkardığı “gerçekçi” halk dergisidir. Türk Yurdu (1911-1931): Türk Yurdu Cemiyetinin yayın organıdır. Türk Dili (1951-…): TDK tarafından çıkarılmıştır. Ülkü (1933-1950): Halk evleri tarafından çıkarılmıştır. Yeni Dergi (1964-1975): Mehmet Fuat (Fuat Bengü) tarafından çıkarılmıştır.
tum-ilanlar kpss-guncel-bilgiler-2016-2015-2017-2018-2019-2020-2021-2022-2023-2024-2025-2026-2027-2028 kpss-haberleri ders-notlari
Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.