SON DAKİKA

Sıfatlar (Önadlar) Konu Anlatımı

Bu haber 31 Temmuz 2015 - 14:57 'de eklendi ve 243 kez görüntülendi.

SIFATLAR

Sıfat: Varlıkları (isimleri) çeşitli yönlerden niteleyen kelimelere  sıfat denir. Yalnız başına sıfat yoktur. Bir isim ancak bir başka ismi nitelerse sıfat olur.

Uzun makale                     Birtakım insanlar
Kırık cam                   SIFATLAR

Sıfat: Varlıkları (isimleri) çeşitli yönlerden niteleyen kelimelere  sıfat denir. Yalnız başına sıfat yoktur. Bir isim ancak bir başka ismi nitelerse sıfat olur.

Uzun makale                     Birtakım insanlar
Kırık cam                             Ne gün
Bir asır                             Kaç kişi

NOT:

Sıfatın mutlaka isimden önce gelmesi gerekmez. Kimi zaman ismi nitelediği halde isimden sonra da gelebilir.

O, çalışkan bir öğrenciydi.
O öğrenci çalışkandı.

NOT:
Sıfat olan kelimeler çoğul eki alamazlar.

Bu adamlar köyden gelmiş.    İ.S
Bunlar köyden gelmiş.   İ.Z.

Bazı adamlar yalan söylemez    belgisiz sıfat
Bazıları yalan söylemez    belgisiz zamir

Güzel çocukları açıklıyorum ..   niteleme sıfatı
Güzelleri açıklıyorum.    adlaşmış sıfat

NİTELEME SIFATLARI:

Kendinden sonra gelen nesnenin niteliğini (renk, koku, biçim vs.) belirten sıfatlardır. Niteleme sıfatları “nasıl ve ne biçim” sorularına cevap verir.

Kırmızı tuğlalar altı köşeli
Uçun beyaz kelebekler uçun   
Geçmiş günler her şeye değer
Yıkık duvardan uzak dur
Gelecek zaman meydan okuyor bize

SORU
Aşağıdaki dizelerin hangisinde, somut bir addan türeyip somut bir varlığı  niteleyen sıfat vardır?

A) İçindeyim şimdi o alaca sessizliğin.
B) Ne vefalı komşumuzdun sen Fahriye Abla
C) Bırak yorgun başları bu taşlarda uyusun
D) Sonsuz ufuktan ah o ne coşkun gelişti o
E) Geyikli örtüyü ser masaya, dinlen biraz

ÇÖZÜM
A – alaca sessizlik – sessizlik – soyut
B – vefalı komşu- vefalı – soyut
C – yorgun başlar – yorgun – soyut
D – sonsuz ufuk – sonsuz – soyut
E – geyikli örtü – geyikli – somut

CEVAP: E

BELİRTME SIFATLARI

İşaret (gösterme) Sıfatları:
Nesneleri işaret ederek  belirten sıfatlardır. İşaret sıfatları yalnız başına işaret zamirleridir. İsme sorduğumuz “hangi” sorusunun cevabı işaret sıfatıdır.

Bu: Yakındaki nesne için kullanılır
Bu ev,    bu araba

Şu: Biraz uzaktaki nesneleri için kullanılır
Şu adam,    şu ağaç

O: Uzaktaki nesneler için kullanılır
O kalem,    o kağıt
   
NOT:
“Şöyle, böyle, öte, öteki, beri, beriki” gibi sözcükler eğer bir ismi belirtirse işaret sıfatı olurlar.
Böyle pişkin adam hiç görmedim
Şöyle ağaç meyve vermez mi?
Öte sırada çalışalım istiyoruz.
– Cemil dün öteki sırada oturuyordu.
Beri dükkanda olay mı var?
– O binada değil de, beriki binada oturuyorlar

NOT:
İşaret sıfatı ile işaret zamirlerini karıştırmayalım.

– Bu genç benim amcamdır———-şaret sıfatı
– Bu benim amcamdır—————-işaret zamiri
– Bunlar bizim evlatlarımız————-işaret zamiri

NOT:
‘işte’ sözcüğü işaret sıfatını pekiştirmek için de kullanılır.
İşte şu kız beni beğenmiyor.——–şu sıfatı pekiştirilmiş
İşte hendek, işte deve————-işaret sıfatı
İşte geldi, işte gidiyor—————zarf

Belgisiz (Belirsizlik) Sıfatları:
Bir varlığı ona kesinlik kazandırmadan  belirten sıfatlardır.  Belgisiz sıfatlar isimleri sayıca az çok belli ederler ama tam olarak belirtmezler.

 – Bütün insanlar bana inanıyor
 – Birkaç adam şiir okudu
 – Birtakım öğrenciler vurdumduymaz
 – Bazı çocuklar doğarken de ağlamaz
 – Çok kişi romandan da anlamaz
 – Seninle başka zaman görüşelim
 – Her insan akıllı değildir
 – Şiiri çoğu insan okuyamaz
 – Yazın bir ev almayı düşünüyorum
 – Falan adam seni sordu
 – Bu hayaller az insanla kurulmaz

NOT:
Belgisiz sıfatları, belgisiz zamirlerle ve edatlarla karıştırmayalım.
 – Bazı haftalar çalışıyorum ———— blgsz s.
 – Bazen kendimden de geçerim ——————- blgsz z.
 – Birtakım öğrenciler çalışıyor ———————- blgsz s.
 – Bir takım elbise aldık ——————- sayı s.
 – Seni anlamak için fazla zamanım yok —————- blgsz s.
 – Fazlasını geri verin ———————- blgsz z.
 – Bugünlerde fazla uyuyor ———————- zarf

NOT:
Art arda sıralanmış kimi sayı sıfatları belgisiz sayı sıfatı olarak kabul edilir.
 – Dokuz on gün ortalıkta görünme.
 – Bu dönem üç dört dersten zayıfım var.

 – Sınavda sadece bir kişi bayılmış.   Sayı.S.
 – Bir gece çıkıp eve geldi.   Belgisiz Sıfat
 – Bazı haftalar çalışıyorum.   Bel. S.
 – Bazen çalışıyorum.   Bel Z.
 – Birtakım grup gösteri yapmış.   Bel. S.
 – Bir takım elbise aldım.   Sayı. S.
 – Fazla zamanım yok   Bel. S
 – Fazlasını geri ver.   Bel Z.
 – Çok fazla konuşuyorsun.   Edat

Soru Sıfatı:

Varlıkları soru yoluyla belirten sıfatlardır. Bir başka ifade ile isimlerin niteliğini ve özelliğini soran sıfatlardır. Bu soru sıfatlarının cevabı olan sözcükler de sıfattır.

 – Hangi kalem iyi yazar ?
 – Nasıl bir roman okuyorsun?
 – Bu sınavı kaç kişi kazanır ?
 – Kaçıncı katta oturuyorsunuz ?
 – Bu işten kaçar lira aldınız ?
 – Bugüne kadar ne iş yaptınız ?
 – Neredeki ev sizin ?

NOT:
Soru sıfatlarını, soru zamirleri ve soru edatlarıyla karıştırmayalım.
Hangi adam daha iyi konuştu ?  ———— soru S.
– Toplantıya hangisi geldi ?  ———— soru Z.
Kaç lira ödediniz ?  ———— soru S.
– Elbiseyi kaça aldınız ?  ———— soru Z.
Nasıl ayakkabı istersiniz ?  ———— soru S.
– Pidenin nasılını seversiniz ?  ———— soru Z.

NOT:
“Ne” soru sıfatı soru görevinden sıyrılarak abartı anlatabilir. Kimi zaman da “Ne” soru sıfatıyla oluşturulan sözde soru cümlelerinde soru anlamı kaybolur, olumsuzluk anlamı belirginleşir.

– Ben bu uğurda ne ömürler tükettim  ———— abartı
Ne çare  ———— çaresiz
– Buna ne hakkın var  ———— yok
Ne fayda her şey bitti  ———— faydasız

Not: “Hangisi, kaçı” soru adıllarıyla “hangi, kaç” soru sıfatlarını birbirine karıştırmamak gerekir.

Hangi soru daha zordu? Hangisi daha zordu?

Bu cümlelerde “hangi” sözcüğü “soru” adını belirttiği için soru sıfatı; “hangisi” sözcüğü, bir adın yerini soru yoluyla tuttuğu için soru adılıdır.

Kaç öğrenci gelmedi.
Öğrencilerin kaçı gelmedi.

Cümlelerde “kaç” sözcüğü “öğrenci” adını belirttiği için soru sıfatı; “kaçı” sözcüğü, bir sayı adının yerini soru yoluyla tuttuğu için soru adılıdır.

Sayı Sıfatı:

a) Asıl Sayı Sıfatı:
İsme sorulan “kaç” sorusunun karşılığıdır.

– Beş kişi kavga ediyordu
– Üç yüz öğrenci sınıfı direk geçebildi.

NOT:
“Bir” sayı sıfatı değişik türlerde kullanılabilir.

– Doğdu doğalı bir ceketi var  ———— asıl sayı S.
– Bir çocuk seni sordu  ———— blgsz S.
– Biri beni aramış  ———— soru Z.
– Her şeyi bir bir anlatacakmış  ———— edat
– Bir ağlar, bir güleriz  ———— bağlaç

b) Sıra Sayı Sıfatı:
Derece bildiren sıfattır. İsme sorulan “kaçıncı” sorusunun karşılığıdır.

– Beşinci katta oturuyoruz sıra  ———— sayı s.
– Onuncu gün herkes yoruldu  ———— sıra sayı s.
– Cem, yarışta onuncu oldu  ———— sıra bildiren is.

c) Üleşitirme Sayı Sıfatı:
Nesnelerin eşit bölümlere ayrıldığını bildiren sıfatlardır. İsme sorulan “kaçar” sorusunun karşılığıdır.

– Şirketten onar hisse aldık
– Çocuklar ikişer sıra olsun.

d) Kesir Sayı Sıfatı:
Nesnelerin bölümlerini belirten sayı sıfatlarıdır. İsme sorulan “kaçta kaç” sorusunun karşılığıdır.
– Dedemden üçte bir miras kaldı
– Sınavın bitmesine çeyrek saat var
Yarım elma yedim
Çeyreğini sana vereyim (kesir bildiren isim)
– Buğdayın yarısını sel götürmüş (kesir bildiren isim)

NOT:
Kesir sayı sıfatlarında pay paydaya ne kadar yaklaşırsa olayın gerçekleşme ihtimali o oranda artar.
– Bu sınavı yüzde doksan kazanırı  ———— kuvvetli
– Bu sınavı yüzde seksen kazanırım  ———— daha az

Kimi zaman da kesir sayı sıfatları cümleye abartı anlamı katar. Bu tür cümlelerde pay paydayı geçer.
– Sınavı yüzde beş yüz kazanırım  ———— abartı

-- Haberin Devamı Aşağıda --

ADLAŞMIŞ SIFAT:
Sıfat olarak kullanılan bir kelimenin “yalnız başına kullanılmasıyla” adlaşmış sıfat elde edilir.

Güzel insanda güzel huy bulunur. ———— Sıf.
Güzeller geçidi nefes kesiyordu.  ———— Ad.Sıf
Güzelim bana küsmüş. Ad. Sıf.
Güzeli görünce bakakaldım.  ———— Ad. Sıf.
Güzelden ben de anlarım  ———— Ad. Sıf.
Güzeller güzel konuştu.  ———— Edat.
Yaramaz çocuğun ayağı kırılmış.  ———— Sıf.
Yaramaz, anasına bağırdı.  ———— Ad.Sıf.

Not: Türkçede meslek adları ve bazı adlar, sıfat olarak kullanılabilir. Bu sözcükleri, adlaşmış sıfatlarla karıştırmamak gerekir.

Yönetici insanlar, insan ilişkilerinde başarılıdır.
Yöneticiler, insan ilişkilerinde başarılıdır.

Bu cümlelerin birincisinde “yönetici” sözcüğü, “insanlar” adını nitelediği için sıfat görevindedir. İkinci cümledeki “yöneticiler” sözcüğü ad olarak kullanılmıştır; ama adlaşmış sıfat değildir.

Futbolcular, disiplinli kişilerdir.
Yarın ailece yazlığa gideceğiz.

Bu cümlelerde geçen “futbolcu, yazlık” sözcükleri gerektiğinde sıfat olabildiği halde (futbolcu kişiler, yazlık ev) bu cümlede ad olarak kullanılmıştır; ama adlaşmış sıfat değildir.

Not: Adlaşmış sıfattan sonra bir ad geldiğinde anlam karışıklığı ortaya çıkıyorsa bu adlaşmış sıfattan sonra virgül (,) getirilir.

Hasta, çocuğu yanına çağırdı.

Bu cümlede “hasta” sözcüğü bir kişiyi karşılayarak adlaşmıştır. Bu sözcükten sonra “çocuk” adı geldiğinde virgül konulmazsa “hasta” sözcüğü “çocuk” adının sıfatı olmaktadır. Bu yüzden “hasta” sözcüğünün adlaşmış sıfat olması için bu sözcükten sonra virgül (,) konmalıdır.

SIFATLARDA PEKİŞTİRME
1.
Sıfatlarda pekiştirme “m,p,r, s” harfleriyle yapılır. Sözcük ilk heceden bölünür ve araya yakışan “m, p, r, s” harflerinden biri eklenerek pekiştirilir.

– Beyaz – bembeyaz
– Sarı – sapsarı
– Temiz – tertemiz
– Mor – mosmor

2. Sıfatların arasına “mı” sözcüğü getirilerek yapılır.

– Cem, çalışkan çalışkan bir öğrencidir.
– Tatlı tatlı çocuk

3. Pekiştirme ekiyle yapılır. Pekiştirilen sözcük arasına bir ses ekleyerek yapılır.

– sağlam – sapasağlam
– Çevre – çepeçevre

4. Pekiştirme kimi zaman da sıfatlar tekrarlanarak yapılır.

– Kara kara gözlerin yok mu ?
– Al al yanakların çizgiler dolmuş.

SIFATLARDA KÜÇÜLTME
Sıfatlar “-cık, -cik, -cek, -cak, -sı, -si, -msı, -msi, -rak, -rek, -mtrak” eklerini alarak “azalma ve küçülme” bazen de “okşama ve acıma” anlamı kazanırlar.

– Büyükçe bir binadan sağa döneceksin
– İrice bir ağacın altına oturmuşlar
– Çocuksu yüzüyle herkesi aldattı
– Yemeğin ekşimsi bir tadı vardı
– Mavimtırak bir arabayla uzaklaştılar
– Ufacık adam herkesi aldattı

SIFAT TAMLAMASI
Bir sıfatla bir ismin birleşmesinden meydana gelen tamlamalardır. Sıfat tamlamasında sıfat genellikle (birkaç istisna dışında) çekim eki almazlar. Tamlanan ise çoğul eki alabilirler.

Mutlu günler bizi terk etti.

Şu öğrenciler seni soruyordu.
 
– Beş kişilik yemek
– Altı tekerlekli kamyon

– Kıpkırmızı bir bayrak
– Geçmiş günler
– Zengin adamlar
– Güzel-im memleket
– Can-ım kardeşim

NOT:
Kimi zaman bir isim birden fazla sıfat tarafından tamlanabilir. Bu durumda genellikle niteleme sıfatı belirtme sıfatından önce gelir.
Yakışıklı üç adam sizi sordu
– Hasta ve bitkin insanlar
 
YAPILARI BAKIMINDAN SIFATLAR

Basit Sıfatlar: Hiçbir yapım eki almamış sıfatlardır.

İyi insan konuşurken alay etmez
Dar sokaklar geçit vermedi
Uzun Mehmet seni sordu

Türemiş Sıfatlar: Yapım ekiyle türetilen sıfatlardır.

– Para yatırım
– Beşinci kat
– Gülen adam
– Boya duvar
– Okunacak kitap
– Üçüz çocuk

Bileşik Sıfatlar: İki ya da daha fazla sözcüğün bir araya gelmesiyle oluşan sıfatlardır.

a) Anlamca Kaynaşmış Bileşik Sıfatlar:

Boşboğaz adam
Açıkgöz çocuk
Uluslararası gerginlik
Altı parmak Ali
Birçok kişi
Birtakım öğrenciler
Zeytinyağlı dolma

b) Kurallı Bileşik Sıfatlar: Bir sıfat tamlamasında ikinci sözcüğe “-lı, -li, -sız, -siz” ekleri getirilerek yapılır.

Büyük odalı ev
Beş kuruşsuz adam
Geniş bahçeli ev
Uzun boylu adam
Yıkık duvarlı bina
Demir kapılı ev

Not: Kimi zaman sıfat tamlaması ters çevrilir birinci sözcüğe “-i, -si” ekleri getirilir.
 
– Geniş çevre çevresi geniş insan
– Dar oda oda dar daire
– Yıkık duvar duvarı yıkık bahçe
– Uzun boy boyu uzun adam
– Geniş bahçe bahçesi geniş villa

Öbekleşmiş Bileşik Sıfatlar:
Beş kilo biber
İkişer metre kumaş
Onar gram altın
Yedi dönüm arazi
Geçmişe dönülen an
Yükte hafif eşya

SORU
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “ağır” kelimesi görevi “Ağır bir hastalık geçirdiğini bilmiyordum.” cümlesindekinden farklıdır ?

A) İşler neden bu kadar ağır gidiyor, anlayamıyorum.
B) Ağır ve kirli hava çocuklara daha çok dokunuyor.
C) Kapı açılınca etrafa ağır bir koku yayıldı.
D) Suçlarken bile çok ağır sözler kullanmadı.
E) Sağlığı, ağır işlerde çalşmasına engel değil.
(83/I)

ÇÖZÜM
Soru kökünde “farklıdır” ifadesi kullanıldığı için biraz daha dikkat etmeliyiz. Önce verilen cümlede kullanılan ‘ağır’ kelimesine bakalım.
ağır bir hastalık – sıfat

B – ağır (ve kirli) hava – sıfat
C – ağır bir koku – sıfat
D – ağır söz – sıfat
E – ağır iş – sıfat

‘Ağır’ kelimesi yukarıdaki cümlelerin hepsinde sıfat olarak kullanılmıştır. Verilen cümlede de ‘ağır’ kelimesi sıfattır. Fakat verilen cümleden farklı olan istendiğine göre B, C, D ve E seçenekleri doğru cevap olamaz. A seçeneğindeki ‘ağır’ kelimesi zarf olarak kullanıldığı için verilen cümleden ve diğerlerinden farklı olduğu için doğru cevaptır.
CEVAP: A

SORU
Aşağıdaki dizelerin hangisinde “böyle” kelimesi ötekilerden farklı bir görevde kullanılmıştır ?

A) Böyle ferman etti Cahit!
B) Bu rüzgar her vakit böyle esmeyecek!
C) Bu meclis böyle kalmaz, mestler mahzun olur bir gün.
D) Yıldırımsız ve baltasız
     Bir orman böyle devrildi.
E) Eve tuz ekmek götürmeyi
     Böyle havalarda unuttum
(86/I)

ÇÖZÜM
A – böyle ferman etti – zarf
B – böyle esmeyecek – zarf
C – böyle kalmaz – zarf
D – böyle devrildi – zarf

Yukarıdaki seçeneklerin hepsinde ‘böyle’ kelimesi fiili nitelediği için zarf olarak kullanılmıştır.
E => böyle hava => sıfat. ‘Böyle’ kalimesi sadece E seçeneğinde ismi nitelediği için sıfat olarak kullanılmıştır ve doğru cevaptır.
CEVAP: E

SORU
Kimi niteleme sıfatlarını pekiştirmek için , sıfatın ilk sesli harfine kadar olan kısmı m, p, r, s, harflerinden yakışanı ile kapatılır ve bir örnek olarak sıfatın başına getirilir.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu tanıma uymayan bir pekiştirme sıfatı kullanılmıştır ?

A) Tablodaki balıklar denizden yeni çıkmış gibi dipdiri duruyordu.
B) Şehrin birçok yerinde tertemiz parklar, bahçelere vardı.
C) Vücudu şişmanlıktan şekilsizleşmiş, yusyuvarlak olmuştu.
D) Bu dümdüz yolda yolculuk ne kadar rahat oluyor.
E) Seksen yaşında olmasına karşın sapasağlam, dinç bir insandı.
(87/I)

ÇÖZÜM

A – di-p-diri
B – te-r-temiz
C – yu-s-yuvarlak
D – dü-m-düz

Yukarıdaki pekiştirmeler ‘m, p, r, s’ harfleriyle yapıldığı için doğru cevap olamaz.
Kimi zaman pekiştirme, pekiştirme ekiyle pekiştirilen sözcük arasına bir ses eklenerek yapılır ki ‘sa-p-a-sağlam’ buna bir örnektir. Dolayısıyla doğru cevaptır.

CEVAP:E

Bir önceki yazımız olan Uluslararası İktisat Çözümlü 100 soru başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.

HABER HAKKINDA GÖRÜŞ BELİRT

Yorum Yok

YASAL UYARI! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen kişiye aittir.