İlk Türk İslam Devletlerinde Toplum Ve Ekonomi

İlk Türk İslam devletlerinde toplum inanç yönünden Müslüman ve Gayrimüslim olarak ikiye ayrılırdı.Gayrimüslimler Yönetici ve asker olamazdı.
Yaşadıkları yere göre ise toplum; Köylüler (Tarım ve hayvancılık) ,Şehirliler (Esnaflık,zanaat ve ticaret) ve Göçebeler (hayvancılık) olmak üzere üçe ayrılırdı.

Toprak Yönetimi

Toprak Öşri toprak (Müslümanların işlediği toprak) ve Haraci toprak (gayrimüslümlerin işlediği toprak) olmak üzere iki kısma ayrılırdı.

• Has Arazi : Sultan ve ailesine ait arazidir.
• İkta Arazi : Devlete ait arazidir.
• Mülk Arazi : Kişilere ait arazidir.Alınıp satılabilir.miras bırakılabilir.
• Vakıf Arazi : Vakıflara ait arazi

İkta Sistemi

Yöneticilere maaş karşılığı verile toprak geliri.Mülkiyet devletin işletme hakkı çiftçinindir.

• Hazineden para çıkmadan İkta askeri yetişir.
• Bu askerler bölgelerinde güvenliği sağlar.
• Devlet maaş vermekle uğraşmaz.
• Üretimde süreklilik ve artış sağlanır.
• Toprak ağalığı ve kölelik görülmez.

Vakıf Sistemi

Hayır ve sosyal yardımlaşma kurumudur.

• Vakıf malı satılıp alınamaz, miras bırakılamaz.
• İslami bir kurumdur.Vakıflardan vergi alınmaz

Ahilik Teşkilatı

Müslüman esnaf teşkilatı olup kurucusu Ahi Evran’dır.Aynı zamanda tarikat sayılır tasavvufi özelliği vardır.

• Mesleki eğitim verir. (Usta -Çırak )
• Çalışma ruhsatı verir. (Gedik usulü)
• Denetim yapar.
• Esnaf ile devlet arasından bağ kurar.
• Esnaf dayanışması sağlar.
• Fiyatları belirler. (Narh)

Devlet Gelirleri

Devlet gelirleri vergiler,Ganimetler (1/5 Hums veya Pençik),Tuzlalar,Madenler,Ormanlar,Bağlı beylik ve devletlerden alınan gelirler ve Hediyelerden oluşmaktaydı.

Vergiler

• Şeri (Dini Vergiler)
  • Öşür : Müslüman çiftçilerden alınan 1/10 oranındaki ürün vergisi.(Aşar)
  • Haraç : Gayrimüslim çiftçilerden alınan 1/5 oranındaki ürün vergisi
  • Cizye : Gayrimüslim erkeklerden alınan askerlik (baş) vergisi
• Şeri (Örfi Vergiler)
  • Gümrük Vergisi
  • İhtisap : Ruhsat vergisi
  • Bac : Pazar yeri vergisi
  • Ağnam : Hayvan vergisi
  • Çift Vergisi : Toprağı sürme vergisi
  • Çift Bozan : Toprağını sürmeyenlerden alınan vergi
  • Avarız Vergisi : Olağanüstü durumlarda alınan vergi